Chế Độ Ưu Tiên Đối Với Người Nộp Thuế Tuân Thủ Tốt

Nhằm khuyến khích và tạo điều kiện tối đa cho các chủ thể kinh doanh lành mạnh, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 252/2026/NĐ-CP ngày 30 tháng 6 năm 2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế. Trong đó, Chương IV (từ Điều 47 đến Điều 56) đã thiết lập một hành lang pháp lý vô cùng tiến bộ về chế độ ưu tiên đối với người nộp thuế tuân thủ tốt pháp luật

Trong quản lý thuế hiện đại, việc chấp hành nghiêm túc pháp luật không chỉ dừng lại ở nghĩa vụ và trách nhiệm quốc gia. Giờ đây, sự minh bạch và tinh thần tuân thủ tự nguyện của cá nhân, doanh nghiệp sẽ được đền đáp xứng đáng bằng những lợi ích kinh tế và hành chính thực tế.

Căn cứ theo Khoản 1 Điều 48 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP, người nộp thuế khi được công nhận chế độ ưu tiên sẽ được hưởng hàng loạt các đặc cách hành chính và dịch vụ hỗ trợ ưu tiên từ cơ quan thuế:

Doanh nghiệp được áp dụng quy trình xử lý tự động hóa hoàn toàn trên hệ thống điện tử của ngành thuế. Hệ thống sẽ tự động điền trước các thông tin kê khai dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử đã kết nối. Đặc biệt, các bước phê duyệt nội bộ trung gian được cắt giảm triệt để, áp dụng cơ chế phê duyệt tự động trên hệ thống ngoại trừ các trường hợp phát hiện dấu hiệu rủi ro kỹ thuật đột xuất.

Đối với các thủ tục nhạy cảm về dòng tiền như hoàn thuế, miễn thuế hay giảm thuế, doanh nghiệp ưu tiên được hưởng đặc quyền xử lý nhanh vượt trội. Quy trình “hoàn thuế trước, kiểm tra sau” được áp dụng tự động dựa trên phân tích quản lý rủi ro của hệ thống. Đối với hồ sơ có dữ liệu điện tử đầy đủ và chính xác, việc hoàn trả hay miễn giảm sẽ được thực hiện tự động hóa hoàn toàn.

Đây là đặc quyền giúp doanh nghiệp giải tỏa được gánh nặng chuẩn bị hồ sơ tiếp đoàn kiểm tra hằng năm. Cơ quan quản lý thuế sẽ chuyển dịch hoàn toàn sang phương thức kiểm tra, giám sát từ xa dựa trên dữ liệu điện tử liên thông. Doanh nghiệp ưu tiên sẽ không bị đưa vào kế hoạch kiểm tra tại trụ sở. Cơ quan thuế chỉ tiến hành làm việc trực tiếp nếu thu thập được thông tin chứng minh doanh nghiệp phát sinh dấu hiệu rủi ro cao.

Doanh nghiệp được cấp quyền trao đổi thông tin trực tiếp và nhận hỗ trợ trực tuyến ưu tiên từ cơ quan thuế. Trước khi thực hiện các giao dịch phức tạp, hệ thống của cơ quan thuế sẽ tự động đưa ra các cảnh báo rủi ro về thuế và hướng dẫn doanh nghiệp tự điều chỉnh để đảm bảo tính tuân thủ pháp luật.

Đối với các tập đoàn đa quốc gia hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), Nghị định dành riêng những ưu đãi về thủ tục xử lý hồ sơ thỏa thuận xác định giá tính thuế trước (APA), các thủ tục thỏa thuận song phương (MAP) và chia sẻ thông tin giao dịch liên kết một cách cởi mở và linh hoạt.

Các đặc quyền nêu trên vô cùng hấp dẫn, tuy nhiên để đạt được “tấm vé vàng” này, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe được quy định tại Khoản 3 Điều 48 Nghị định số 252/2026/NĐ-CP:

• Thời gian tuân thủ thử thách: Doanh nghiệp phải được xếp hạng tuân thủ tốt và phân loại rủi ro ở mức thấp trên hệ thống quản lý rủi ro của cơ quan thuế trong thời gian tối thiểu 02 năm liên tục kề trước năm đề nghị áp dụng.
• Kết nối dữ liệu thời gian thực (Real-time Data): Đây là điều kiện tiên quyết trong kỷ nguyên số. Doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện kết nối và chia sẻ đầy đủ, chính xác, kịp thời dữ liệu điện tử với cơ quan thuế theo đúng chuẩn kỹ thuật của Bộ Tài chính nhằm đảm bảo khả năng đối chiếu dữ liệu theo thời gian thực.
• Minh bạch hóa dữ liệu kế toán: Doanh nghiệp phải thực hiện việc ghi sổ kế toán, lập và trình bày báo cáo tài chính đúng theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Đồng thời, lưu trữ và truyền trực tiếp dữ liệu từ sổ kế toán, hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử về hệ thống của cơ quan thuế.
• Hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh: Doanh nghiệp phải xây dựng được quy trình kiểm soát nội bộ và cơ chế quản lý rủi ro thuế bài bản để chủ động ngăn chặn và phát hiện các sai sót về thuế ngay từ khâu vận hành nội bộ.

Một bước tiến mang tính cách mạng của Nghị định số 252/2026/NĐ-CP nằm ở Khoản 4 Điều 48. Toàn bộ quy trình từ công nhận, gia hạn, tạm dừng cho đến thu hồi chế độ ưu tiên đều được thực hiện tự động hóa hoàn toàn trên hệ thống công nghệ thông tin của ngành thuế dựa trên các thuật toán quét dữ liệu tự động.

Hệ thống sẽ liên tục đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp hằng năm. Nếu phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế hoặc không duy trì được các điều kiện kết nối dữ liệu, hệ thống sẽ tự động phát thông báo tạm dừng áp dụng chế độ ưu tiên để xác minh. Trường hợp kết quả xác minh chính thức kết luận doanh nghiệp vi phạm pháp luật thuế hoặc cố tình ngắt kết nối dữ liệu chia sẻ, quyết định thu hồi chế độ ưu tiên sẽ được ban hành tự động. Doanh nghiệp bị thu hồi chỉ được xem xét cấp lại khi đáp ứng đầy đủ điều kiện thử thách tối thiểu và đạt mức phân loại rủi ro xuất sắc.

Không chỉ nhận ưu đãi từ cơ quan thuế, theo Khoản 6 Điều 48, các doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu đạt chế độ ưu tiên còn được cơ quan hải quan dành riêng các đặc cách như:

• Áp dụng cơ chế hoàn thuế trước, kiểm tra sau đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
• Được thông quan hoặc giải phóng hàng trước, nộp thuế sau. Thời hạn nộp thuế cho các tờ khai hải quan đã thông quan trong tháng được lùi chậm nhất đến ngày thứ mười của tháng kế tiếp.
• Được áp dụng các thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (AEO Mutual Recognition) giữa Việt Nam và cơ quan hải quan các nước đối tác trên thế giới để đẩy nhanh tốc độ thông quan quốc tế.