Hiểu đúng về người phụ thuộc trong giảm trừ Thuế TNCN

Hướng dẫn chi tiết quy định người phụ thuộc giảm trừ thuế TNCN năm 2026: Mức giảm trừ 6,2 triệu/tháng, số lượng NPT không giới hạn, giảm trừ bổ sung chi phí Y tế – Giáo dục, trần thu nhập 3 triệu/tháng và các lưu ý pháp lý quan trọng.

Từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng (74,4 triệu đồng/năm) và cho bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng. Pháp luật không giới hạn số lượng người phụ thuộc tối đa cho một cá nhân. Bên cạnh đó, người nộp thuế được giảm trừ bổ sung chi phí Y tế (tối đa 23 triệu/năm) và Chi phí Giáo dục – Đào tạo (tối đa 24 triệu/năm) cho bản thân và người phụ thuộc nếu tự chi trả và không trùng nguồn từ BHYT, bảo hiểm tư nhân hay học bổng.

Người phụ thuộc (NPT) để giảm trừ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật. Khi thực hiện đăng ký hợp lệ, người nộp thuế được trừ một khoản tiền tương ứng khỏi tổng thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công trước khi tính số thuế TNCN phải nộp.

Từ kỳ tính thuế năm 2026, các khoản giảm trừ gia cảnh chính thức áp dụng như sau:

• Mức giảm trừ bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm).
• Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng (74,4 triệu đồng/năm nếu đăng ký đủ 12 tháng).

Pháp luật về thuế TNCN KHÔNG GIỚI HẠN số lượng người phụ thuộc tối đa mà một cá nhân được phép đăng ký.

Người nộp thuế có bao nhiêu người thân đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý (về độ tuổi, khả năng lao động, trần thu nhập bình quân ≤ 3,0 triệu đồng/tháng) và chuẩn bị đủ hồ sơ chứng minh hợp lệ thì được đăng ký giảm trừ bấy nhiêu người.

Ví dụ thực tế: Trong năm 2026, ông A có thu nhập từ tiền lương và nuôi dưỡng 03 người phụ thuộc hợp lệ (2 con nhỏ và 1 mẹ giảm ngoài độ tuổi lao động không có thu nhập):

• Giảm trừ bản thân ông A: 15,5 triệu × 12 = 186 triệu đồng/năm.
• Giảm trừ cho 03 người phụ thuộc: 6,2 triệu × 3 người × 12 = 223,2 triệu đồng/năm.
• Tổng khoản giảm trừ gia cảnh trong năm: 186 + 223,2 = 409,2 triệu đồng/năm.

Căn cứ Điều 10 Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 và Điều 47 Nghị định số 253/2026/NĐ-CP, người phụ thuộc được chia thành các nhóm cụ thể:

• Con dưới 18 tuổi: Bao gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ/chồng dưới 18 tuổi. Nhóm này không bị áp dụng điều kiện về trần thu nhập.
• Con từ đủ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật/không có khả năng lao động: Bao gồm con bị mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
• Con đang học Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp, Học nghề, THPT: Con từ đủ 18 tuổi trở lên đang học các bậc học này (bao gồm cả thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9 năm lớp 12) và có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không quá 3 triệu đồng/tháng.

• Trong độ tuổi lao động: Phải đáp ứng đồng thời 02 điều kiện: không có khả năng lao động (suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên) VÀ có thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt quá 3 triệu đồng/tháng.
• Ngoài độ tuổi lao động: Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3.000.000 đồng/tháng.

• Trong độ tuổi lao động: Bắt buộc phải bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên VÀ có thu nhập bình quân tháng trong năm không quá 3.000.000 đồng/tháng.
• Ngoài độ tuổi lao động: Không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không quá 3.000.000 đồng/tháng. (Lưu ý: Cha mẹ đã nghỉ hưu có tiền lương hưu bình quân vượt trên 3 triệu đồng/tháng sẽ không đủ điều kiện).

Bao gồm: Anh, chị, em ruột; ông, bà nội/ngoại; cô, dì, chú, bác, cậu ruột; cháu ruột.

Điều kiện: Đang sống cùng người nộp thuế, có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo Luật Hôn nhân & Gia đình, thuộc đối tượng không có khả năng lao động hoặc ngoài độ tuổi lao động và có thu nhập bình quân tháng không quá 3.000.000 đồng.

Rất nhiều người nộp thuế gặp rủi ro bị truy thu thuế và xử phạt hành chính do đăng ký sai các trường hợp sau đây:

• Con trên 18 tuổi học TRÊN ĐẠI HỌC (Thạc sĩ, Tiến sĩ, Sau đại học): Pháp luật quy định con thành niên chỉ được giảm trừ khi học bậc Đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề. Các bậc học trên đại học không thuộc diện giảm trừ.
• Vợ/chồng nghỉ việc không có thu nhập để đi HỌC TRÊN ĐẠI HỌC hoặc tạm thời thất nghiệp: Vợ/chồng trong độ tuổi lao động nếu còn đầy đủ sức khỏe (không bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên) thì không đủ điều kiện đăng ký làm người phụ thuộc, dù thực tế không đi làm hay không có thu nhập.
• Cha mẹ có thu nhập bình quân > 3,0 triệu đồng/tháng: Dù cha mẹ đã hết tuổi lao động nhưng có tiền lương hưu, tiền cho thuê nhà, lãi tiết kiệm… bình quân chia đều 12 tháng vượt trên 3,0 triệu đồng/tháng thì không được giảm trừ.
• Đăng ký trùng người phụ thuộc: Một người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế (ví dụ: hai vợ chồng không thể cùng đăng ký tính giảm trừ cho 1 người con).

Đây là điểm mới nổi bật theo Điều 11 Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 và Điều 49 Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Ngoài giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế được giảm trừ bổ sung các khoản chi thực tế cho Y tế và Giáo dục trước khi tính thuế:

• Áp dụng cho: Bản thân người nộp thuế & Người phụ thuộc.
• Hạn mức giảm trừ: Tối đa KHÔNG QUÁ 23,0 TRIỆU ĐỒNG/NĂM.
• Điều kiện: Khám chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước thuộc danh mục BHYT chi trả; có hóa đơn + Bảng kê chi phí khám chữa bệnh.

• Áp dụng cho: Bản thân người nộp thuế & Người phụ thuộc.
• Hạn mức giảm trừ: Tối đa KHÔNG QUÁ 24,0 TRIỆU ĐỒNG/NĂM.
• Điều kiện: Học phí mầm non, phổ thông, học nghề, đại học và các kỹ năng chuyên môn tại cơ sở trong nước; có hóa đơn, chứng từ.

• Đối với Chi phí Y tế: Chi phí y tế muốn được giảm trừ phải do cá nhân thực tế tự bỏ tiền ra chi trả. Phần chi phí đã được BHYT, bảo hiểm tư nhân (bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm thương mại) hoặc nguồn khác thanh toán/bồi thường ➔ KHÔNG ĐƯỢC tính giảm trừ. Người nộp thuế chỉ được tính giảm trừ đối với phần chi phí còn lại mà bản thân thực tế phải gánh chịu.
• Đối với Chi phí Giáo dục & Học bổng của con: Học bổng là thu nhập miễn thuế. Việc con nhận học bổng KHÔNG làm mất quyền đăng ký con làm người phụ thuộc (vẫn được giảm trừ gia cảnh 6,2 triệu/tháng nếu đủ điều kiện). Tuy nhiên, đối với khoản giảm trừ bổ sung chi phí giáo dục (tối đa 24 triệu/năm), phần học phí đã được học bổng hoặc tài trợ chi trả ➔ KHÔNG ĐƯỢC tính giảm trừ bổ sung. Cha mẹ chỉ được giảm trừ phần học phí thực tế tự bỏ tiền túi ra thanh toán.

Căn cứ Điều 4 Thông tư số 87/2026/TT-BTC, hồ sơ giảm trừ gia cảnh được ưu tiên tra cứu tự động qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trường hợp không tra cứu được, cần chuẩn bị giấy tờ sau:

• Đối với con: Bản chụp Giấy khai sinh/Căn cước của con; với con nuôi cần thêm Quyết định nhận nuôi con nuôi; con trên 18 tuổi đi học cần thêm Thẻ sinh viên/Giấy xác nhận của nhà trường; con khuyết tật cần Giấy xác nhận khuyết tật hoặc suy giảm KNLĐ ≥ 81%.
• Đối với vợ/chồng, cha mẹ: Bản chụp Căn cước người phụ thuộc, Giấy chứng nhận kết hôn hoặc Giấy khai sinh chứng minh quan hệ. Nếu trong độ tuổi lao động phải có Giấy xác nhận suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
• Đối với cá nhân khác không nơi nương tựa: Bản chụp Căn cước, Giấy tờ chứng minh quan hệ, Bảng kê khai người trực tiếp nuôi dưỡng theo mẫu quản lý thuế và giấy tờ chứng minh nghĩa vụ nuôi dưỡng, sống cùng người nộp thuế.

1. Bước 1 – Rà soát điều kiện thực tế: Kiểm tra chính xác độ tuổi, khả năng lao động và tổng thu nhập bình quân của người thân (≤ 3 triệu/tháng).
2. Bước 2 – Thu thập và lưu trữ hồ sơ: Chuẩn bị đầy đủ các bản chụp giấy tờ chứng minh theo quy định tại Thông tư 87/2026/TT-BTC.
3. Bước 3 – Kê khai thông tin đăng ký: Nộp Bảng tổng hợp đăng ký người phụ thuộc cho doanh nghiệp trả thu nhập hoặc kê khai trực tiếp trên Cổng thông tin điện tử của Ngành Thuế.
4. Bước 4 – Xác nhận và đối soát Mã số thuế: Kiểm tra Mã số thuế/Mã định danh người phụ thuộc đã gắn đúng với người nộp thuế chưa.
5. Bước 5 – Thời hạn đăng ký: Đăng ký người phụ thuộc và nộp hồ sơ chứng minh chậm nhất trước ngày 31/12 của năm tính thuế.